قاليهاى ترنجى است ، ترنج آن را شكل داده است . حاشيهء خاص اين نوع قالى ، مركب از نقش مكرر اسليمىهاى كوتاه درهم‌تافته و رفت و برگشتى است . قاليهاى « هرات » و « اصفهان » از مهمترين خصوصيات اين گروه از قاليها بته‌جقه‌هاى درشت در انواع مختلف و با آرايش متقارن چهار بخشى با پيچك‌هاى نازك است . در اينها از ترنج چندان خبرى نيست . رنگ زمينه اغلب ارغوانى و رنگ حواشى آبى سير و يا سبز سير است . دو نوع ديگر را نيز در اين گروه مىتوان تشخيص داد . نوع قديمى آن متعلق به سده شانزدهم است ( عكس 9 ) و طرح آن فشرده با نوارهاى قنديلى درهم بافته‌شده است . ته پيچكها ، قرص و محكم نيست . چند قطعه از آنها داراى جزئياتى است كه با نخ فلزى جدا شده است . حيوانات ( بيشتر موجوداتى از اساطير خاور دور نظير گوزن ، چئى لين و اژدها ) و سباع در يكى ديگر از قاليها درحال شكارند و در نقش اصلى ادغام شده‌اند . بهترين قالى طرح حيوانى از اين نوع ، همراه با قطعه‌اى مشابه ، در موزه Osterreichisches Museum Fur angewandte Kunst در وينه قرار دارد « 1 » . نقشمايه‌هاى خاور دور كه در اين قاليها آمده باعث شده كه براحتى آنها را منسوب به شرق ايران بدانيم . صحت اين خاستگاه تاكنون ثابت شده و معلوم است كه در خراسان و مركز آن هرات قالىهاى طراز اول ( به لحاظ كيفيت ) توليد مىشده است . قالىهائى را كه مزّين به پيچكهاست و بر پايه نگاره‌هاى مكتب هرات تصويرشده و فاقد بته‌جقه‌هاى درشت است نمىتوان در زمره قاليهاى « هرات » طبقه‌بندى كرد . در نوع بعدى ، طرحهاى گياهى تا حدودى ساده‌تر شده و نوارهاى قنديلى تكرار كمترى دارد و از نقش حيوانات هم خبرى نيست . به موازات بته‌جقه‌هاى درشت ، برگهاى نوك‌تيز هم به ته پيچكها چسبيده‌اند و به نيمه‌هاى رنگين گوناگون تقسيم‌شده و سطح نقش را فرا گرفته‌اند . حواشى اغلب مركب از نقوش پيچكهاى مكرر S شكل است كه در برگهاى نوك‌تيز به پايان مىرسند و نيز حاوى بته‌جقه‌هاى درشت است كه بر نوكهاى مماس واحدهاى طرح چسبيده‌اند . حواشى مشابهى هم به روى قاليهاى « لهستانى » ديده مىشود و اين نوع حدس قريب به يقين مىنمايد كه اين قاليها در اين دوره توليد شده‌اند ( قرن هفدهم ) . اينكه اين نوع از قاليهاى « هرات » مترادف با قاليهاى پشمى اصفهان است و سبك خاص قاليهاى اصفهان را فرا مىنمايد و يا اينكه قاليهاى

--> ( 1 ) - زاره و ترنكوالد ، جلد 1 ، لوحه 7 .